Branża TSL (Transport, Spedycja, Logistyka) operuje wysoce wyspecjalizowanym żargonem, skrótami oraz międzynarodowymi regulacjami. Poniższe zestawienie to uporządkowana alfabetycznie, profesjonalna baza wiedzy, niezbędna do prawidłowej interpretacji dokumentacji przewozowej, obsługi systemów klasy TMS (Transport Management System) oraz płynnej komunikacji w łańcuchu dostaw.

A

• ADR (Accord Dangereuses Route): Międzynarodowa konwencja dotycząca drogowego przewozu towarów i ładunków niebezpiecznych. Klasyfikuje materiały na klasy zagrożenia i wymusza stosowanie odpowiednich zabezpieczeń oraz posiadanie uprawnień przez kierowcę.

• ATP: Międzynarodowa umowa o przewozie szybko psujących się artykułów żywnościowych. Standaryzuje wymagania dla pojazdów chłodniczych i izotermicznych.

• Awizacja: Uprzednie, sformalizowane powiadomienie magazynu, centrum logistycznego lub odbiorcy o planowanym terminie przyjazdu pojazdu (często powiązane z rezerwacją tzw. okna czasowego).

B

• BDO (Baza Danych o Odpadach): Polski system informatyczny do ewidencji odpadów. Wymagany dla każdego przewoźnika realizującego transport lub tranzyt odpadów na terenie RP.

• BDF (Wechselbrücke): System wymiennych nadwozi. Pozwala na szybkie odłączenie samej „puszki” ładunkowej od podwozia samochodu ciężarowego, co eliminuje przestoje na rozładunek.

C

• CEMT / EKMT: Zezwolenie Europejskiej Konferencji Ministrów Transportu. Dokument uprawniający przewoźników do wykonywania międzynarodowych przewozów drogowych pomiędzy krajami członkowskimi EKMT.

• CMR: Międzynarodowy list przewozowy. Dowód zawarcia umowy o przewóz, standaryzujący odpowiedzialność przewoźnika. Podstawa do roszczeń i rozliczeń frachtu.

• Cross-docking: Strategia logistyczna polegająca na przeładowaniu towaru z pojazdu dostawczego bezpośrednio na pojazd wyjeżdżający do odbiorcy, z pominięciem etapu składowania w magazynie.

D

• DDT (Documento di Trasporto): Włoski dokument przewozowy, pełniący funkcję dowodu dostawy (często używany jako lokalne uzupełnienie CMR).

• DMC (Dopuszczalna Masa Całkowita): Maksymalna masa pojazdu wraz z ładunkiem, z jaką może on legalnie poruszać się po drogach (w Europie dla standardowego zestawu ciężarowego to zazwyczaj 40 ton).

• Drobnica: Zobacz LTL.

E

• e-CMR: Elektroniczna wersja listu przewozowego CMR, cyfryzująca obieg dokumentów w transporcie międzynarodowym.

• EDI (Electronic Data Interchange): Elektroniczna wymiana danych. Standard w branży TSL pozwalający na automatyczne przesyłanie zleceń, statusów i faktur między systemami ERP/TMS różnych firm.

• EPAL (Europaleta): Standaryzowana drewniana paleta o wymiarach 1200 x 800 mm, stanowiąca podstawową jednostkę ładunkową w europejskim transporcie.

• ETA (Estimated Time of Arrival): Szacowany czas przybycia pojazdu do punktu docelowego.

• ETD (Estimated Time of Departure): Szacowany czas wyjazdu pojazdu z miejsca załadunku.

F

• Firanka (Curtainsider): Najpopularniejszy typ naczepy w Europie. Posiada przesuwane plandeki boczne (kurtyny) oraz odsuwany dach, co umożliwia szybki załadunek bokiem lub górą.

• FIX: Transport z bezwzględnie rygorystycznym terminem załadunku lub rozładunku (brak elastyczności, wysokie ryzyko kar umownych w razie spóźnienia).

• Fracht: Opłata (wynagrodzenie) za wykonanie usługi przewozu towaru. Termin ten często używany jest również w odniesieniu do samego ładunku.

• FTL (Full Truckload): Transport całopojazdowy. Jeden klient wynajmuje całą przestrzeń ładunkową zestawu.

G

• Giełda transportowa: Platforma internetowa (np. Trans.eu, TimoCom) łącząca przewoźników, spedytorów i załadowców, służąca do obrotu wolnymi ładunkami i wolnymi przestrzeniami ładunkowymi.

• Gitterbox: Standaryzowany metalowy kosz siatkowy (często używany w branży automotive), przystosowany do sztaplowania i obsługi przez wózki widłowe.

H

• HACCP: System analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli. W transporcie chłodniczym wymusza rygorystyczne procedury higieny i utrzymania ciągu chłodniczego.

• HDS (Hydrauliczny Dźwig Samochodowy): Pojazd ciężarowy ze zintegrowanym żurawiem, pozwalającym na samorozładunek towaru (np. na placach budowy).

• Hub logistyczny: Centralny punkt przeładunkowy w sieci dystrybucyjnej, w którym następuje konsolidacja lub dekonsolidacja ładunków.

I

• Incoterms: Międzynarodowe Reguły Handlu określające podział kosztów, ryzyka i obowiązków między kupującym a sprzedającym (np. EXW, DAP, DDP, FCA).

• Intermodal (Transport intermodalny): Przewóz ładunku wykorzystujący więcej niż jedną gałąź transportu (np. droga + kolej + morze) w tej samej jednostce ładunkowej (kontener, naczepa), bez przeładunku samego towaru.

J

• JIS (Just in Sequence): Rozwinięcie JIT. Komponenty dostarczane są nie tylko na czas, ale i w ściśle określonej sekwencji, odpowiadającej kolejności montażu na linii produkcyjnej.

• JIT (Just in Time): Strategia dostaw "dokładnie na czas", eliminująca konieczność magazynowania komponentów u odbiorcy.

K

• Kabotaż: Przewóz ładunków między dwoma punktami na terytorium jednego państwa, wykonywany przez przewoźnika zarejestrowanego w innym państwie.

• Karnet TIR: Międzynarodowy dokument celny ułatwiający tranzyt towarów przez granice państwowe (pojazdy są plombowane, a odprawa docelowa następuje w kraju odbiorcy).

L

• LDM (Metr ładowny): Jednostka miary przestrzeni na naczepie. 1 LDM to 1 metr bieżący długości przy szerokości naczepy (ok. 2,40 m). Standardowa naczepa ma 13,6 LDM.

• Low-deck: Ciągnik siodłowy z obniżonym siodłem, współpracujący z naczepami o zwiększonej wysokości wewnętrznej (Mega).

• LTL (Less Than Truckload): Transport częściowy / drobnica. Konsolidacja ładunków różnych klientów na jednym pojeździe.

M

• Milk-run: Metoda dostaw polegająca na cyklicznym objeżdżaniu przez jeden pojazd kilku z góry określonych punktów w celu odbioru lub dostawy towarów (podobna do tradycyjnej trasy mleczarza).

• Mulda: Specjalne zagłębienie w podłodze naczepy służące do bezpiecznego przewozu stali w kręgach (cewek).

• Myto (Maut / Toll): Elektroniczna opłata drogowa pobierana od pojazdów ciężarowych za korzystanie z określonych odcinków dróg i autostrad.

N

• Naczepy (Klasyfikacja objętościowa):

  • Standard: Wysokość wewnętrzna ~2,75 m, kubatura ok. 90 m³.

  • Pół-mega: Wysokość wewnętrzna ~2,85 m.

  • Mega: Wysokość wewnętrzna 3,00 m, kubatura do 100 m³. Typowa dla branży automotive.

• Nadgabaryt (Transport ponadgabarytowy): Przewóz ładunków przekraczających normatywne wymiary lub masę. Wymaga specjalistycznych naczep, zezwoleń drogowych i często pilotażu.

O

• OCP (Odpowiedzialność Cywilna Przewoźnika): Ubezpieczenie chroniące przewoźnika przed skutkami finansowymi uszkodzenia lub kradzieży powierzonego ładunku.

• OCS (Odpowiedzialność Cywilna Spedytora): Ubezpieczenie chroniące spedytora za błędy popełnione podczas organizacji transportu (np. błędy w dokumentacji, niewłaściwy dobór przewoźnika).

• Okna czasowe (Time windows / Slot): Ściśle wyznaczone ramy czasowe na obsługę (załadunek/rozładunek) pojazdu pod rampą magazynową.

P

• Pakiet Mobilności: Zbiór unijnych przepisów prawnych regulujących pracę w transporcie drogowym (m.in. zasady delegowania kierowców, odpoczynków, kabotażu i powrotów ciężarówek do bazy).

• Pasy transportowe: Wyposażenie służące do mocowania i zabezpieczania ładunku na naczepie (wymagane posiadanie odpowiedniej certyfikacji i parametrów, np. LC - zdolność mocowania).

• Pliki DDD: Cyfrowe pliki pobierane z tachografu i kart kierowców. Zawierają dokładny zapis aktywności (czas pracy, jazda, odpoczynek).

• Przebiegi (Kilometry):

  • Ładowne: Dystans pokonany z ładunkiem, generujący fracht.

  • Puste: Dystans przejechany bez ładunku. Wskaźnik ten logistycy starają się minimalizować.

R

• Ro-Ro (Roll-on / Roll-off): Typ statku/promu przystosowanego do wjeżdżania i wyjeżdżania z niego pojazdów kołowych (ciężarówek, naczep).

S

• SENT (System Elektronicznego Nadzoru Transportu): Polski system fiskalny monitorujący w czasie rzeczywistym przewóz tzw. towarów wrażliwych (paliwa, tytoń, chemikalia).

• Spedycja: Organizacja transportu towarów. Spedytor działa jako pośrednik i organizator całego procesu, dążąc do optymalizacji kosztów i tras, niekoniecznie posiadając własną flotę.

• Sztaplowanie: Układanie towarów lub jednostek ładunkowych (np. palet) jedna na drugiej w celu optymalnego wykorzystania wysokości przestrzeni ładunkowej.

T

• Tachograf: Urządzenie rejestrujące aktywność kierowcy, czas pracy, prędkość oraz przebytą drogę. Aktualnym standardem są inteligentne tachografy cyfrowe z modułem GNSS.

• Tara: Masa samego opakowania ładunku lub masa pustego pojazdu (bez ładunku).

• Telematyka: Zaawansowane systemy informatyczno-nawigacyjne w pojeździe służące do śledzenia GPS, monitoringu zużycia paliwa, komunikacji i pobierania danych CAN.

• TMS (Transport Management System): Oprogramowanie klasy enterprise służące do kompleksowego planowania, realizacji, optymalizacji i rozliczania operacji transportowych.

W

• Winda załadowcza: Platforma podnosząca zamontowana z tyłu pojazdu dystrybucyjnego, pozwalająca kierowcy na rozładunek palet wózkiem paletowym w miejscach bez ramp (dostawy door-to-door).